W okresie stanu wojennego Msze święte w intencji Ojczyzny, które stanowiły swego rodzaju kontynuację nabożeństw organizowanych na terenie zakładów pracy strajkujących w 1980 roku, były odprawiane w całym kraju. Największy rozgłos zyskały nabożeństwa sprawowane w Kościele św. Stanisława Kostki w Warszawie, które przygotowywał i celebrował ksiądz Jerzy Popiełuszko. Comiesięczne Msze za Ojczyznę miały wymiar nie tylko religijny i patriotyczny, lecz także kulturowy. Ksiądz Popiełuszko dbał o odpowiednią oprawę plastyczną mszy; zapraszał na nie artystów, którzy występowali w trakcie liturgii, a niekiedy prezentowali nawet rozbudowane programy poetycko-muzyczne. Brzmiały w nich teksty polskich poetów, reinterpretowane oczywiście w aktualnym kontekście. Ponieważ trwał wówczas aktorski bojkot teatru i telewizji, Msze za Ojczyznę były dla artystów podstawowym sposobem ekspresji i kontaktowania się z odbiorcami. Żaden z aktorów nie był przedstawiany – mówił dla narodu i w imieniu narodu. Msza stapiała się z literaturą. W ten sposób powstała największa scena teatralna w Polsce. Msze za Ojczyznę i działalność księdza Popiełuszki stanowiły również inspirację dla okolicznościowej poezji powstającej w czasie stanu wojennego (zwłaszcza po śmierci Księdza), wyrażającej nastroje tamtych dni, a także dla piśmiennictwa użytkowego (m.in. listów adresowanych do ks. Popiełuszki czy ulotek). Rejestracja dźwiękowa żoliborskich liturgii w postaci kaset i broszur kolportowana była na całą Polskę w niekontrolowanej liczbie egzemplarzy. Wydarzenia te były również retransmitowane w zagranicznych rozgłośniach polskojęzycznych, takich jak Radio Wolna Europa. Msze rejestrowało wiele zagranicznych stacji telewizyjnych i radiowych, w tym BBC i NCB. Dzięki temu popularność Mszy, a co za tym idzie, frekwencja wiernych podczas liturgii rosła, osiągając w sierpniu 1984 r. liczbę bliską 50 tys. osób. Uczestnikami żoliborskich Mszy za Ojczyznę byli najważniejsi liderzy opozycji, a także duszpasterze środowisk opozycyjnych z wielu ośrodków w Polsce. Warszawskie liturgie osiągnęły status centralnych, a ksiądz Popiełuszko na dwa miesiące przed śmiercią był z pewnością liderem dynamicznie rozwijającego się wolnościowego środowiska skupionego wokół Mszy za Ojczyznę, w którym sprawy patriotyzmu opartego na historii Polski, dramatycznych przeżyć społecznych czasu stanu wojennego, literatury, plastyki i muzyki zawiązywały się w jedno przesłanie wolności.
STRONA