Józef Glemp (18 XII 1929–23 I 2013) – kardynał, arcybiskup metropolita gnieźnieński (1981–1992), arcybiskup metropolita warszawski (1981–2006), prymas Polski (1981–2009). Od 1981 r. był dla ks. Jerzego Popiełuszki bezpośrednim przełożonym, a następnie odpowiedzialnym za kościelną reakcję na jego męczeństwo i późniejszy kult. W kontekście Mszy za Ojczyznę jest postacią kluczową, bo ponosił odpowiedzialność za kapłana, którego działalność duszpasterska wywoływała narastającą reakcję władz PRL i była obiektem stałej presji politycznej. Miał świadomość zagrożeń, jakie sprowadzały na ks. Jerzego jego kazania i żoliborskie Msze za Ojczyznę. Nakłaniał go do ostrożności, przekazywał mu zarzuty formułowane przez władze państwowe, a także rozważał możliwość przeniesienia go poza Warszawę lub wysłania na studia zagraniczne jako formy ochrony życia. W przekazach dotyczących ich rozmów zachował się zapis z notatek ks. Popiełuszki, że po jednej z nich czuł się potraktowany surowiej niż podczas przesłuchań SB. Sam prymas uważał takie ujęcie za nieuprawnione i podkreślał, że jego działania wynikały z odpowiedzialności pasterskiej oraz troski, by gorliwość ks. Jerzego nie została wykorzystana politycznie. Nie narzucił swemu kapłanowi konieczności wyjazdu do Rzymu. Sam ks. Jerzy uzależniał ewentualny wyjazd od wyraźnego polecenia prymasa, deklarując, że „ludzi nie opuści”. Kard. Glemp uszanował tę decyzję, co pozwoliło na kontynuację Mszy za Ojczyznę. Po porwaniu i zamordowaniu ks. Popiełuszki Prymas przewodniczył jego pogrzebowi 3 XI 1984 r. na Żoliborzu. W następnych latach podjął również działania na rzecz kościelnego upamiętnienia kapelana „Solidarności”: 24 VI 1995 r. powołał komisję przygotowującą proces beatyfikacyjny, a etap diecezjalny został uroczyście otwarty 8 II 1997 r.; 16 X 2004 r. otworzył i poświęcił Muzeum Sługi Bożego Księdza Jerzego Popiełuszki w Warszawie. W publicznym rachunku sumienia na placu Teatralnym w Warszawie 20 V 2000 r. prymas powiedział: „Pozostaje na moim sumieniu ciężar, że nie zdołałem ocalić życia księdza Jerzego Popiełuszki, mimo wysiłków podejmowanych w tym kierunku. Niech mi to Bóg przebaczy, może taka była Jego święta wola”. Wyznanie to pokazuje, że sprawa ks. Popiełuszki należała do najboleśniejszych doświadczeń jego prymasowskiej posługi i – jak podkreślał sam prymas niedługo przed śmiercią – pozostała dla niego osobistym ciężarem sumienia aż do końca życia.
Bibliografia
Kindziuk M., Prymas Józef Glemp wobec ks. Jerzego Popiełuszki, Warszawskie Studia Teologiczne 29/4 (2016), s. 142-163.
Kindziuk M., Współpraca ks. Jerzego Popiełuszki z opozycją w oczach prymasa Józefa Glempa. Przyczyny konfliktu, w: Księża dla władzy groźni. Duchowni współpracujący z opozycją (1976-1989), t. 1, Warszawa 2019, s. 81-92.
Kindziuk M., Historyczne i polityczne aspekty komunikacji społecznej prymasa Józefa Glempa w okresie przełomu w Polsce w latach 1981-1992, Warszawa 2019.
Kindziuk M., Kardynał Józef Glemp. Ostatni taki prymas, Warszawa 2010.